E dashtun nanë! Sot asht festa jote, por baba të ka vra

Anna Costanza Baldry

Il Corriere

E dashtun nanë,

kurrkush s’i kishte thanë mësueses se çka të kishte ndodhë e prandaj, javën e kalueme, ajo hyni në klasë e na tha se mundeshim me ba diçka të veçantë për nanën tonë, e me ia dhurue të Diellën, për Festën e Nanës.

Ti nanë nuk je ma, baba të ka vra dy vjet ma parë, por unë nuk dija si me ia thanë, më vinte turp, e nuk doja me thanë rrena tjera.

Për fat, Sabina u tregue e zoja, u ngrit në kambë e i tha mësueses: “A ban me shkrue nji letër për nanën, por me ia dhanë nji grueje tjetër që e duem fort? Tezes, ndonji mikes, gjyshes?”

Mendoj se mësuesja e kuptoi se dikush nuk e kishte ma nanën… e prandaj u përgjigj menjiherë: “Sigurisht! Më duket ide e mirë. Të Diellën, me 8 Maj shënohet festa e tanë nanave, por kush nuk don me ia dhanë nanës se vet, t’ia japin grues që e don ma fort!”
Sa kurajoze Sabina! Nanë, e kujton Sabinën? Ajo çika gjithmonë e qeshun e që bante gjithmonë hajgare? Edhe nana e saj vdiq vitin e kaluem. Kishte nji semundje të keqe, kancerin. Mori shumë ilaçe, por nuk kryen punë. Më kujtohet kur e pashë para se me vdekë, ishte krejt e bardhë, s’kishte ma flokë, e Sabina ishte ba e heshtun e nuk qeshte ma. Kur vdiq i ndejtëm afër, shkoja me e pa në shtëpi ku gjyshërit e saj ishin shumë të dashtun. Baba i saj ishte shumë i dashtun me ne, erdhi nji ditë në shkollë me na tregue se grueja e tij vdiq prej nji sëmundjeje të keqe, por se Sabina kishte ende familjen dhe klasën, e prandaj na falenderoi.

Ishte bukur, të gjithë të afërt e të dhanun mbas saj. E Sabina asht vërtet mike e mirë.

Nuk mbaj mend se kanë ba të njajtën gja me mue kur baba të vrau. Nuk fliste kurrkush; nëse pyesja të gjithë banin sikur s’ka ndodhë kurrgja, e ndrronin bisedë. Më kujtohet edhe ndonji mësuese që më shihte plot mëshirë, por pa ngrohtësi, pa dashni. Asnjiherë nuk pata dikënd që me m’përqafë apo me ma thanë fjalën e duhun. Madje kam ndi edhe ndokënd që mërmëriste “ajo asht vajza e…”, “po, ajo asht. Çfarë tragjedie! E kujt ia merrte mendja!”, “E shkreta, çfarë fundi të keq!”, “Kushedi çka i ndodhi atij burri që me ba diçka të tillë”. E gjana të ngjashme.

Shokët e mi jo, jo të gjithë. Unë, në të vërtetë nuk flisja me askend. As nuk dija mirë çka me thanë. Çka mundesha me thanë, nanë? Që baba ta kishte nda kryet dysh, sepse unë nuk rrija qetë e vazhdoja me kërkue ato dreq biskotash? Apo mundesha me u thanë se ti nuk e doje babën, e se doje me ndrrue banesë, qytet, me gjetë nji punë, e që doje me mendue pak edhe për veten? E çka ka të keqe këtu? Nuk mundet me qenë kjo arsyeja pse baba të vrau. Tezja dhe gjyshja s’ma kanë tregue kurrë çka ndodhi. Vazhdojnë me mendue se nuk e di, se je e sëmurë, e se je në nji vend të largët për me u shërue…tash dy vjet, nanë! Tash dy vjet e nuk bahesh e gjallë? A nuk e dinë ata se unë isha në dhomën time kur baba të vrau? Të ndigjova kur bërtisje, por nuk arrija me dalë nga dhoma ime e shtrëngoja delen time prej pelushi, tu’ shpresue se ai ka me u ndalë. Mandej ndigjova veç zhurmën e heshtjes.

Nuk të kam pa ma. Kurrë. Jam femi kurioze, por jo budallicë, emni jot asht në internet, e i kam ndigjue tue e përfolë. Por asht tabu, turp. Ndoshta e bajnë për me m’mbrojtë, por nuk jam unë që kam nevojë me u mbrojtë, ishe ti nanë, që duheshin me të mbrojtë.

Nuk më morën në varrimin tand, paramendo. Sikur të të kisha pa në atë arkivol, të paktën kisha me e ditë ku asht trupi jot, e kisha me e ditë të vërtetën, sepse nuk asht ma pak e dhimbshme nëse më tregojnë diçka tjetër. Sikur të të kisha ndigjue, nanë! Tash mundem veç me shpresue se nuk ka djem apo vajza tjera që përjetojnë nji dhimbje kaq të madhe.
A e din, nanë, nuk më ban keq veç pse të kam humbë. Edhe Sabina e ka humbë nanën, e shumë njerëz të tjerë, sot, me 8 Maj, nuk munden me i urue drejtpërdrejt. Por kur bahesh jetime kësisoj, dhimbja t’i këput kambët. E për çdo çast duhesh me u mbështetë te vetja për me i besue të tjerëve e për me vazhdue përpara.

Gjyshat janë plakë tepër që kur baba të ka vra. Të shkretët, ishe vajza e tyne ma e vogël. Gjithnji e ma pak ata kanë nevojë me ba gjana, kurse unë jam gjithmonë në lëvizje, tue udhëtue, në park, me shoqet. Unë duhet me vazhdue para. Nuk mundem me u ndalë.

Qenia ime jetime asht në nji mënyrë të veçantë, unike. Nuk dorëzohesh, por sidomos rreth teje, “për atë gja” nuk flitet ma. E marr me mend se duhet me qenë tu’ u mbajtë nji process gjyqësor, por nuk di kurrgja. Kam ndigjue veç ndonji fjalë aty-këtu. E përkundrazi, kisha dashtë me shkue në atë sallë, e nëse jo tash, nji ditë, kushedi, e me e pyetë babën: Pse e bane këtë?

Jo, ndoshta jo, nanë, si mendon, kishte me thanë prapë rrena nëse në burg nuk po ndryshon me të vërtetë, e nuk po heq dorë nga ajo arroganca dhe prepotenca e të pasunit gjithmonë të drejtë. Kishte me m’rrejtë prapë, ose kishte me m’thanë se i duhej me e ba për me m’mbrojtë, për me u mbrojtë nga poshtnimi ku po e nënshtroje, s’e di. Kishte me m’pëlqye me i kërkue atij ose tanë atyne babave që kanë vra bashkëshortet e tyne, nanat e shumë fmive: Pse? Çka shpresonit? A jeni ma mirë tash që i vratë? E për ne femitë, a menduet ndonjiherë? Nëse menduet, a ia vlente ajo që batë? Nanë, simbas teje, a mundte me u ndalë baba? Kush mundte me të mbrojtë? Unë isha tepër e vogël dhe e terrorizueme; ti e provove me të mirë e me të keq; tezja e gjyshja banin sikur nuk kuptonin e ti nuk tregoje sa keq ishte në gjendje me të ba ai me fjalët e kërcënimet e tij që të ngrinin gjakun.

Ndoshta edhe vetë baba mundte me të mbrojtë, por ai nuk ka mbrojtë as veten e as ne, e kështu shkatërroi veten, ty, mue e shumë njerëz të tjerë.

A e din, nanë, çka asht e trishtueshme në këtë historinë tonë që duket si luftë? Që kurrkush nuk ka fitue me të vërtetë.

Ndonji ditë, ndoshta mbas shumë vitesh, kam me e takue babën, nëse ka me pasë forcën me pa përtej egoizmit të tij e nëse vlen me m’ndihmue mue ose shumë burrave të tjerë për mos me krye veprime që shkatërrojnë përgjithonë këtë dhuratë të mrekullueshme që asht jeta e që kurrkush nuk ka të drejtë me e marrë.

Urime, nanë e bukur! Sot nji mendim i veçantë shkon për ty e për dheta e dheta nana që çdo vit vriten nga burrat, të fejuemit e shokët e tyne. Kisha dashtë që ndokush me u kujtue për ju, unë e baj çdo çast, e me u kujtue për të gjithë jetimët e tjerë, të cilët si unë e kanë humbë përgjithmonë nanën, sepse e ka vra baba, tue ia fikë përgjithmonë jetën.

Kjo letër tronditëse e psikologes italiane Anna Costanza Baldry, asht shkrue në bazë të përvojës së saj 20-vjeçare me jetimët që morën pjesë në programin kombëtar kundër dhunës në familje, e sidomos ndaj grave.

 

Anna Costanza Baldry u lind në Londër me 16 Maj 1970. Psikologe e kriminologe, ajo asht profesore e asocueme në Departamentin e Psikologjisë të Universitetit të Napolit, në Itali. Ajo ka qenë pjesë e Asociacionit Ndryshimi i Grave që mbron gratë viktima të dhunës, si dhe në Rrjetin Kombëtar DiRe (Donne in Rete, “Gratë në Rrjet”). Me 10 Tetor u nderue nga Presidenti i Republikës Italiane Sergio Mattarella me Urdhnin e Meritës së Republikës, për 20 vitet e saj të veprimit kundër dhunës ndaj grave.